Gdy w rodzinie pojawia się przemoc, formularz „Niebieska Karta” bywa pierwszym formalnym krokiem do uruchomienia realnej pomocy. Poniżej wyjaśniam, jak wygląda aktualny wzór Niebieskiej Karty, czym różnią się formularze A, B, C i D, kto może rozpocząć procedurę oraz co dzieje się później.
Najważniejsze informacje o formularzach Niebieskiej Karty
- Formularz A rozpoczyna procedurę i wypełnia go uprawniony przedstawiciel instytucji.
- Formularz B zawiera pouczenia i informacje o pomocy dla osoby doznającej przemocy.
- Formularze C i D służą odpowiednio do planowania pomocy oraz pracy z osobą stosującą przemoc.
- Procedura nie wymaga zgody osoby doznającej przemocy ani osoby podejrzewanej o jej stosowanie.
- Formularz A powinien trafić do zespołu interdyscyplinarnego najpóźniej w ciągu 5 dni roboczych.
Wzór Niebieskiej Karty obejmuje cztery formularze
Nie istnieje jeden dokument, który osoba prywatna samodzielnie pobiera, wypełnia i składa w urzędzie. Aktualny wzór obejmuje cztery odrębne formularze, a każdy z nich powstaje na innym etapie procedury.
| Formularz | Do czego służy | Kto go wypełnia |
|---|---|---|
| Niebieska Karta - A | Dokumentuje podejrzenie przemocy i rozpoczyna procedurę. | Uprawniony przedstawiciel instytucji. |
| Niebieska Karta - B | Zawiera informacje o prawach, bezpieczeństwie i dostępnej pomocy. | Przekazuje ją osoba wszczynająca procedurę. |
| Niebieska Karta - C | Służy do analizy sytuacji i opracowania indywidualnego planu pomocy. | Grupa diagnostyczno-pomocowa. |
| Niebieska Karta - D | Dokumentuje działania podejmowane wobec osoby stosującej przemoc. | Grupa diagnostyczno-pomocowa. |
Wzory formularzy są załącznikami do obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów. W praktyce można się z nimi spotkać w policji, ośrodku pomocy społecznej, szkole, placówce medycznej albo gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, ale nie należy przerabiać ich na własne oświadczenie.
Formularz A rozpoczyna procedurę
Procedura rusza w chwili wypełnienia formularza „Niebieska Karta - A”. Podstawą może być uzasadnione podejrzenie stosowania przemocy domowej albo zgłoszenie świadka. Nie trzeba czekać na prawomocny wyrok, obdukcję ani przyznanie się osoby stosującej przemoc.
Formularza A nie wypełnia samodzielnie osoba pokrzywdzona. Robi to przedstawiciel uprawnionego podmiotu, między innymi policjant, pracownik socjalny, nauczyciel, przedstawiciel ochrony zdrowia, członek gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych albo żołnierz Żandarmerii Wojskowej w sytuacjach objętych jego właściwością.
W dokumencie opisuje się między innymi osoby doznające przemocy, osoby podejrzewane o jej stosowanie, rodzaj zdarzeń, okoliczności interwencji i informacje o dzieciach. Opis powinien być konkretny. Lepiej zapisać „pchnął żonę na ścianę i zablokował wyjście z mieszkania” niż ogólne stwierdzenie „zachowywał się agresywnie”.
Czy potrzebna jest zgoda osoby doznającej przemocy
Nie. Interwencja w ramach procedury może zostać podjęta bez zgody osoby doznającej przemocy i bez zgody osoby podejrzewanej o jej stosowanie. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy osoba krzywdzona boi się odwetu, jest zależna finansowo albo wycofuje się ze zgłoszenia pod wpływem presji.
Brak zgody nie oznacza jednak, że można zignorować bezpieczeństwo tej osoby. Rozmowa powinna odbywać się w warunkach zapewniających swobodę wypowiedzi, poszanowanie godności i ochronę przed kontaktem z osobą stosującą przemoc.
Co dzieje się po wypełnieniu formularza
Osoba doznająca przemocy otrzymuje formularz B. Formularz A jest przekazywany do zespołu interdyscyplinarnego niezwłocznie, nie później niż w ciągu 5 dni roboczych. Następnie dokument trafia do grupy diagnostyczno-pomocowej, która powinna otrzymać go najpóźniej w ciągu 3 dni roboczych od jego otrzymania przez zespół.
W nagłej sytuacji formularz nie zastępuje interwencji. Gdy istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, pierwszym krokiem jest telefon pod numer 112, wezwanie policji albo pogotowia. Dokumentacja może powstać równolegle lub później, gdy stan osoby doznającej przemocy pozwoli na bezpieczny kontakt.
Formularze B, C i D pokazują dalszy przebieg sprawy
Formularz B dla osoby doznającej przemocy
Formularz B nie jest decyzją urzędową ani oceną winy. To przede wszystkim zbiór pouczeń i informacji o dostępnej pomocy, prawach osoby doznającej przemocy oraz możliwych działaniach ochronnych.
Dokument przekazuje się osobie doznającej przemocy. Jeżeli krzywdzonym jest małoletni, formularz otrzymuje rodzic, opiekun prawny lub faktyczny, a w określonych sytuacjach inna bliska, pełnoletnia osoba. Nie przekazuje się go osobie stosującej przemoc.
Formularz C i indywidualny plan pomocy
Formularz C powstaje podczas pracy grupy diagnostyczno-pomocowej. Służy analizie sytuacji rodzinnej, rozpoznaniu potrzeb i ustaleniu, jakie działania mogą poprawić bezpieczeństwo oraz codzienne funkcjonowanie osoby doznającej przemocy.
Na tej podstawie tworzy się indywidualny plan pomocy. Może on obejmować kontakt z psychologiem, prawnikiem, pracownikiem socjalnym, lekarzem, szkołą, specjalistycznym ośrodkiem wsparcia albo policją. Plan nie jest zamknięty raz na zawsze i może być zmieniany, jeśli sytuacja rodziny się zmieni.
Formularz D dotyczący osoby stosującej przemoc
Formularz D służy rozmowie i ustaleniom z osobą stosującą przemoc. Grupa diagnostyczno-pomocowa wskazuje w nim dalsze działania, informuje o prawnokarnych konsekwencjach przemocy i może motywować do udziału w programie korekcyjno-edukacyjnym albo psychologiczno-terapeutycznym.
Nie oznacza to, że udział w spotkaniu z grupą zastępuje postępowanie karne. Procedura Niebieskiej Karty i zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa to dwa różne mechanizmy, które mogą być prowadzone równolegle.
Od zgłoszenia do zakończenia procedury
Cały proces ma kilka etapów, ale jego tempo zależy od zagrożenia, dostępności specjalistów i sytuacji konkretnej rodziny. Najważniejsze terminy wyglądają następująco.
| Etap | Termin lub zasada | Znaczenie dla rodziny |
|---|---|---|
| Wypełnienie formularza A | W chwili uzasadnionego podejrzenia przemocy lub zgłoszenia świadka. | Rozpoczęcie procedury. |
| Przekazanie A do zespołu | Nie później niż 5 dni roboczych. | Sprawa trafia do dalszej koordynacji. |
| Przekazanie A grupie | Nie później niż 3 dni robocze od otrzymania formularza przez zespół. | Rozpoczyna się analiza sytuacji. |
| Pierwsze posiedzenie grupy | Nie później niż 5 dni roboczych od otrzymania A przez grupę. | Może powstać plan pomocy. |
| Zakończenie procedury | Po ustaniu przemocy lub uznaniu braku zasadności dalszych działań. | Zakończenie musi zostać udokumentowane. |
Na spotkaniach nie powinno dochodzić do kontaktu osoby doznającej przemocy z osobą stosującą przemoc. Małoletniego nie zaprasza się na posiedzenie grupy diagnostyczno-pomocowej, a jego udział w działaniach powinien uwzględniać wiek, stan emocjonalny i bezpieczeństwo.
Nieobecność osoby doznającej przemocy nie wstrzymuje automatycznie prac grupy. To ważne, gdy ktoś jest hospitalizowany, ukrywa się przed sprawcą albo nie może bezpiecznie stawić się na spotkanie.
Jak korzystać ze wzoru i nie popełnić typowych błędów
Najczęstsze nieporozumienie polega na traktowaniu Niebieskiej Karty jak prywatnego formularza skargi. Osoba doznająca przemocy może opowiedzieć o zdarzeniach policji, pracownikowi socjalnemu, lekarzowi, nauczycielowi lub innej uprawnionej osobie, ale nie musi samodzielnie odtwarzać urzędowego druku.
Nie używaj przypadkowego starego dokumentu
W internecie nadal można znaleźć starsze wersje formularzy. Mogą zawierać dawną terminologię albo nie uwzględniać obecnego podziału zadań. Najbezpieczniej korzystać z dokumentu, którym posługuje się dana instytucja, albo sprawdzić wzór w aktualnym tekście rozporządzenia udostępnianym przez ISAP.
Opisuj fakty, a nie tylko oceny
Podczas rozmowy warto podać daty, miejsca, powtarzalność zachowań, groźby, obrażenia, obecność dzieci i informacje o wcześniejszych interwencjach. Nie trzeba znać języka prawnego. Wystarczy spokojnie opisać, co się wydarzyło, czego osoba się obawia i jakie działania zwiększyłyby jej bezpieczeństwo.
Nie należy czekać na komplet dowodów. Zdjęcia, wiadomości, nagrania, dokumentacja medyczna czy dane świadków mogą być przydatne, ale brak któregoś z tych materiałów nie zamyka drogi do rozpoczęcia procedury.
Przeczytaj również: Ile wynosi renta rodzinna? Sprawdź, co możesz otrzymać miesięcznie
Chroń dokumentację i dane
Formularze zawierają wrażliwe informacje o rodzinie, zdrowiu, dzieciach i miejscu pobytu. Nie warto wysyłać ich przypadkowym osobom, publikować w mediach społecznościowych ani przechowywać w miejscu, do którego ma dostęp osoba stosująca przemoc.
Jeżeli sprawca kontroluje telefon lub pocztę elektroniczną, bezpieczniej skontaktować się z instytucją z urządzenia, do którego nie ma dostępu. W takiej sytuacji bezpieczeństwo komunikacji jest równie ważne jak sama treść zgłoszenia.
Gdy przemoc dotyczy dziecka
W sprawach dotyczących małoletniego procedura wymaga szczególnej ostrożności. Jeżeli podejrzenie przemocy dotyczy dziecka, działania prowadzi się co do zasady w obecności rodzica, opiekuna prawnego lub faktycznego. Wyjątek pojawia się wtedy, gdy podejrzenie dotyczy właśnie rodziców lub opiekunów.
W takiej sytuacji dziecko powinno mieć zapewnioną obecność odpowiedniej osoby dorosłej, na przykład osoby najbliższej. W razie potrzeby w działaniach może uczestniczyć psycholog. Nie należy nakłaniać dziecka do wielokrotnego opowiadania tej samej historii różnym osobom, ponieważ może to zwiększać jego stres i utrudniać uzyskanie rzetelnych informacji.
Formularz B przekazuje się osobie dorosłej uprawnionej do reprezentowania dziecka, a nie automatycznie każdemu rodzicowi. Jeżeli istnieje podejrzenie, że jeden z rodziców stosuje przemoc, instytucja powinna ocenić, komu można bezpiecznie przekazać informacje i zapewnić udział w procedurze.
W sprawach rodzinnych sama Niebieska Karta nie rozstrzyga o władzy rodzicielskiej, kontaktach ani miejscu pobytu dziecka. Może jednak dokumentować działania pomocowe i sygnalizować potrzebę dalszej ochrony, a w razie zagrożenia powinny zostać podjęte także inne działania prawne i interwencyjne.
Najważniejszy krok nie znajduje się w żadnej rubryce
Wzór Niebieskiej Karty porządkuje informacje, ale nie zastępuje rozmowy o bezpieczeństwie. Jeżeli zagrożenie trwa, trzeba jasno powiedzieć o tym osobie przyjmującej zgłoszenie i wskazać, czy w domu są dzieci, broń, groźby, uzależnienie albo wcześniejsze interwencje.
Najrozsądniej traktować formularz jako początek współpracy z instytucjami, a nie jako jednorazowe zaświadczenie. W bezpośrednim niebezpieczeństwie dzwoń pod 112, a w pozostałych sytuacjach skontaktuj się z policją, ośrodkiem pomocy społecznej, szkołą lub placówką medyczną. Pomoc można uruchomić także wtedy, gdy osoba doznająca przemocy nie jest jeszcze gotowa do samodzielnego złożenia zawiadomienia.
