Po awanturze w domu możesz nie wiedzieć, czy zgłoszenie wystarczy, by ktoś zareagował. Procedurę „Niebieskie Karty” wszczyna uprawniony przedstawiciel służb lub instytucji przez wypełnienie formularza A, gdy pojawia się uzasadnione podejrzenie przemocy domowej, ale dalsze działania zależą od sytuacji i bezpieczeństwa osób w rodzinie.
Procedurę uruchamia formularz A, a zgoda rodziny nie jest wymagana
- Nie składasz samodzielnie formularza A – procedurę wszczyna przedstawiciel uprawnionej instytucji.
- Zgoda osoby doznającej przemocy ani osoby ją stosującej nie jest potrzebna do podjęcia interwencji.
- Formularz B zawiera informacje o procedurze i dostępnej pomocy; formularze C i D wspierają dalszą pracę z rodziną.
- Przy zagrożeniu życia lub zdrowia dzwoń pod numer 112 – nie czekaj na rozpoczęcie procedury.
Nie trzeba czekać na zgodę osoby stosującej przemoc
Wiele osób obawia się, że bez zgody drugiego rodzica albo partnera instytucje nie mogą zareagować. Przepisy nie wymagają takiej zgody: procedura może ruszyć po uzasadnionym podejrzeniu przemocy albo po zgłoszeniu świadka. Nie trzeba wcześniej uzyskać wyroku sądu ani samodzielnie udowodnić, że doszło do przestępstwa.
Podstawą wszczęcia jest wypełnienie formularza „Niebieska Karta – A” przez przedstawiciela uprawnionego podmiotu, na przykład Policji, pomocy społecznej, oświaty lub ochrony zdrowia. Samo zgłoszenie nie oznacza automatycznego rozstrzygnięcia sprawy rodzinnej ani odebrania dziecka. Uważam, że to rozróżnienie pomaga zmniejszyć obawę przed szukaniem wsparcia, kiedy w domu dzieje się coś niepokojącego. Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej określa podstawy interwencji i wskazuje, że właściwość gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby doznającej przemocy.
Formularz A uruchamia działania, ale nie trzeba go przynosić
Jeśli doświadczasz przemocy, możesz powiedzieć o niej policjantowi, pracownikowi socjalnemu, nauczycielowi lub przedstawicielowi ochrony zdrowia. Nie musisz samodzielnie wypełniać urzędowego formularza A. Wypełnia go uprawniona osoba, gdy podczas obowiązków służbowych lub zawodowych poweźmie uzasadnione podejrzenie przemocy albo otrzyma zgłoszenie od świadka.
Wszczęcie powinno odbyć się w obecności pełnoletniej osoby doznającej przemocy. Jeśli uniemożliwia to jej nieobecność, stan zdrowia lub zagrożenie życia bądź zdrowia, formularz wypełnia się niezwłocznie po nawiązaniu bezpośredniego kontaktu albo ustaniu przeszkody. Przepisy wymagają przekazania formularza A do zespołu interdyscyplinarnego nie później niż w ciągu 5 dni roboczych od wszczęcia procedury. To termin dla instytucji, nie czas, który osoba doznająca przemocy ma odczekać przed zgłoszeniem. Szczegóły zawiera Rozporządzenie Rady Ministrów z 6 września 2023 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty”.
Gdy krzywdzone jest dziecko, reprezentacja wymaga szczególnej ostrożności
Przy przemocy wobec dziecka nie należy automatycznie zakładać, że formularze i rozmowy przejdą przez rodzica. Rodzic podejrzewany o stosowanie przemocy nie może reprezentować dziecka podczas wszczęcia procedury. Małoletni może wskazać pełnoletnią osobę, która będzie go reprezentować; może to być na przykład zaufany nauczyciel lub inna bliska osoba dorosła. Wytyczne dotyczące interwencji wobec dzieci opisuje materiał Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom o interwencji w sytuacji podejrzenia przemocy.
Osoba wszczynająca procedurę podejmuje działania, które mają służyć bezpieczeństwu dziecka. Jeśli zagrożenie jest bezpośrednie, pierwszeństwo ma pilna pomoc, a nie kompletowanie dokumentów. W nagłym niebezpieczeństwie dzwoń pod 112 lub zgłoś się do najbliższej jednostki Policji.
Formularze B, C i D odpowiadają na różne potrzeby
Litery na formularzach łatwo pomylić, a każdy druk ma inną rolę. Karta B to informacja dla osoby doznającej przemocy, a C i D służą pracy grupy diagnostyczno-pomocowej z osobą doznającą przemocy oraz osobą podejrzewaną o jej stosowanie.
| Sytuacja lub formularz | Co oznacza | Co zrobić |
|---|---|---|
| Wypełniono formularz A | Procedura została wszczęta przez uprawnioną osobę. | Zapytaj o dalszy kontakt i przekaż informacje istotne dla bezpieczeństwa. |
| Otrzymujesz formularz B | To pouczenie i informacja o przemocy oraz możliwych formach pomocy. | Przejrzyj dane kontaktowe i zachowaj formularz w bezpiecznym miejscu. |
| Grupa pracuje z osobą doznającą przemocy | Ustalenia dotyczące jej sytuacji i pomocy dokumentuje formularz C. | Opisz potrzeby swoje i dziecka, w tym obawy o bezpieczeństwo i codzienną opiekę. |
| Grupa pracuje z osobą podejrzewaną o stosowanie przemocy | Ustalenia dotyczące dalszych działań dokumentuje formularz D. | W razie obawy przed spotkaniem przekaż ją zespołowi przed ustaleniem jego przebiegu. |
Jeśli obawiasz się, że druga osoba dowie się o zgłoszeniu, powiedz o tym wprost osobie prowadzącej interwencję. Bezpieczeństwo powinno wpływać na sposób kontaktu i planowane działania, zwłaszcza gdy w domu są dzieci.
Gdy nie możesz bezpiecznie uczestniczyć w rozmowie, zgłoś przeszkodę
Nie zawsze da się od razu przeprowadzić rozmowę albo wypełnić formularz w obecności osoby doznającej przemocy. Prawo przewiduje taką sytuację, między innymi gdy przeszkodą jest nieobecność, stan zdrowia lub zagrożenie życia czy zdrowia. Nie oznacza to, że trzeba zrezygnować ze zgłoszenia; formularz A ma zostać uzupełniony po nawiązaniu bezpośredniego kontaktu albo ustaniu przeszkody.
Gdy procedurę wszczęto pod nieobecność osoby podejrzewanej o stosowanie przemocy, grupa diagnostyczno-pomocowa zawiadamia ją o tym niezwłocznie, nie później niż w ciągu 3 dni roboczych od otrzymania formularza A. Jeśli sam kontakt z tą osobą może zwiększyć ryzyko dla Ciebie lub dziecka, przekaż tę informację grupie, zamiast samodzielnie podejmować konfrontację.
- Nie możesz bezpiecznie rozmawiać w domu – powiedz o tym przedstawicielowi instytucji i ustal bezpieczny sposób kontaktu.
- Osoba podejrzewana o przemoc jest rodzicem dziecka – wskaż, kto może reprezentować małoletniego; ten rodzic nie powinien występować w tej roli.
- Przemoc lub groźby powtarzają się po wszczęciu procedury – zgłoś nowe zdarzenie Policji lub członkowi grupy, aby mogło zostać udokumentowane i ocenione.
Najpierw zadbaj o bezpieczeństwo, potem o dokumenty
Procedura pomaga służbom współpracować i zaplanować wsparcie, ale nie zastępuje interwencji w nagłym zagrożeniu ani odrębnego postępowania karnego czy sprawy rodzinnej. Jeśli zagrożone jest życie lub zdrowie, dzwoń pod 112; jeśli sytuacja nie jest nagła, zgłoś podejrzenie przemocy jednej z uprawnionych instytucji i opisz, jak można bezpiecznie skontaktować się z Tobą oraz dzieckiem.
Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. Przed podjęciem decyzji dotyczącej bezpieczeństwa dziecka, kontaktów lub sprawy rodzinnej skonsultuj się z prawnikiem albo właściwą instytucją pomocową.
