Rodzic, który chce zostać z małym dzieckiem w domu, może otrzymać comiesięczne wsparcie bez względu na dochód rodziny. Świadczenie „Aktywnie w domu” jest przeznaczone głównie dla opiekunów dzieci między 12. a 35. miesiącem życia, którzy nie korzystają w tym samym czasie z pozostałych form programu Aktywny Rodzic.
Najważniejsze kryteria sprowadzają się do wieku dziecka i formy opieki
- Wiek dziecka musi mieścić się między 12. a 35. miesiącem życia.
- Kwota świadczenia wynosi 500 zł miesięcznie na dziecko.
- Kryterium dochodowe nie obowiązuje.
- Wsparcie może otrzymać matka, ojciec albo opiekun faktyczny.
- Na to samo dziecko nie można jednocześnie pobierać innego świadczenia z programu Aktywny Rodzic.
Kto może dostać świadczenie Aktywnie w domu
Najprościej mówiąc, jest to pomoc dla rodzica, który pozostaje z dzieckiem w domu i nie wybiera świadczenia przeznaczonego dla osób pracujących albo korzystających ze żłobka. Z programu można skorzystać także na pierwsze lub jedyne dziecko, co odróżnia obecne rozwiązanie od dawnego rodzinnego kapitału opiekuńczego.
Rodzic, który faktycznie opiekuje się dzieckiem
Wniosek może złożyć matka lub ojciec, jeżeli dziecko mieszka z nim i pozostaje na jego utrzymaniu. Nie ma znaczenia, czy rodzice są małżeństwem, żyją w związku nieformalnym, czy dziecko wychowuje samotny rodzic. Po rozwodzie świadczenie co do zasady otrzymuje rodzic, który sprawuje opiekę nad maluchem.
Uprawniony może być również opiekun faktyczny, czyli osoba, która opiekuje się dzieckiem i wystąpiła do sądu z wnioskiem o jego przysposobienie. W takim przypadku trzeba dołączyć dokument potwierdzający prowadzenie postępowania adopcyjnego oraz oświadczenie o dacie przyjęcia dziecka na wychowanie.
Dziecko w odpowiednim wieku
Świadczenie obejmuje dziecko od pierwszego dnia miesiąca, w którym kończy ono 12 miesięcy, do ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego ukończenie 36 miesięcy. W praktyce oznacza to wsparcie od 12. do 35. miesiąca życia, a nie przez pełne 36 miesięcy.
Pomoc przysługuje na każde dziecko spełniające warunek wieku. Rodzina może więc otrzymywać świadczenie na więcej niż jedno dziecko, jeśli każde z nich znajduje się w odpowiednim przedziale wiekowym.
Jakie warunki trzeba spełnić
Świadczenie jest korzystne dla rodzin o różnych dochodach, ponieważ ZUS nie bada kryterium dochodowego. Nie trzeba więc udowadniać, że zarobki rodziców są niskie. Istotniejsze są forma opieki, wiek dziecka, miejsce zamieszkania i to, czy rodzina nie pobiera innego świadczenia na ten sam okres.
- Rodzic lub opiekun powinien mieszkać w Polsce, z uwzględnieniem szczególnych zasad dotyczących cudzoziemców.
- Dziecko powinno mieszkać z rodzicem i pozostawać na jego utrzymaniu.
- Dziecko nie powinno korzystać z opieki żłobka, klubu dziecięcego ani dziennego opiekuna, jeśli w związku z tym rodzicowi przysługuje świadczenie „Aktywnie w żłobku”.
- Rodzina nie może pobierać w tym samym czasie na to samo dziecko świadczenia „Aktywni rodzice w pracy”.
Nie otrzyma go osoba pozbawiona władzy rodzicielskiej ani rodzic, którego dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej. Ograniczenie może dotyczyć również rodzin pobierających za granicą podobne świadczenie. Przy międzynarodowej sytuacji rodzinnej szczególnie sprawdziłbym dokumenty pobytowe i zasady koordynacji świadczeń, ponieważ drobny szczegół formalny może zmienić wynik sprawy.
Przeczytaj również: Co zrobić, gdy dziecku się nie odbije - skuteczne sposoby na ulgę
Opieka naprzemienna
Jeśli sąd orzekł opiekę naprzemienną, każdy z rodziców może otrzymywać połowę świadczenia. Oznacza to 250 zł miesięcznie dla każdego rodzica, zamiast 500 zł wypłacanych jednej osobie.
Sam fakt, że rodzice dzielą się opieką nieformalnie, nie wystarczy. Potrzebne jest prawomocne orzeczenie sądu potwierdzające opiekę naprzemienną. To jeden z częstszych punktów, na których wnioski wymagają uzupełnienia.
Ile wynosi pomoc i jak długo można ją pobierać
Świadczenie wynosi 500 zł miesięcznie na każde dziecko. Kwota nie zależy od dochodu rodziny ani od tego, czy dziecko ma orzeczenie o niepełnosprawności. Nie ma też możliwości wyboru wariantu 1000 zł przez 12 miesięcy albo 500 zł przez 24 miesiące, jak było przy rodzinnym kapitale opiekuńczym.
Prawo do świadczenia ustala się od miesiąca złożenia wniosku, w ramach okresu, w którym dziecko ma od 12 do 35 miesięcy. Dlatego nie odkładałbym formalności. Jeżeli rodzic chce otrzymać pieniądze od miesiąca, w którym dziecko kończy rok, powinien złożyć wniosek właśnie w tym miesiącu.
Świadczenie jest wypłacane na rachunek bankowy wskazany we wniosku. Nie podlega opodatkowaniu ani potrąceniom z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Z punktu widzenia domowego budżetu oznacza to regularne 500 zł realnego wsparcia, choć przy rosnących kosztach opieki nie zawsze pokryje wszystkie wydatki rodziny.
Trzeba też sprawdzić, czy na dziecko nie wykorzystano już całej kwoty rodzinnego kapitału opiekuńczego. Łącznie RKO i świadczenie „Aktywnie w domu” nie mogą przekroczyć 12 000 zł. Jeśli rodzina pobrała już pełne 12 000 zł RKO, nowe świadczenie na to dziecko nie będzie przysługiwać.
Czy lepiej wybrać pobyt w domu, żłobek czy powrót do pracy
Program Aktywny Rodzic pozwala dopasować wsparcie do sytuacji rodziny, ale na to samo dziecko i ten sam miesiąc można wybrać tylko jedną formę. Moim zdaniem nie warto patrzeć wyłącznie na najwyższą kwotę. Znaczenie ma także koszt opieki, gotowość rodzica do powrotu do pracy i to, jakie rozwiązanie najlepiej służy dziecku.
| Forma wsparcia | Dla kogo | Kwota |
|---|---|---|
| Aktywnie w domu | Rodzic pozostaje z dzieckiem w domu | 500 zł miesięcznie |
| Aktywni rodzice w pracy | Rodzice spełniający warunek aktywności zawodowej | 1500 zł, a przy określonej niepełnosprawności 1900 zł |
| Aktywnie w żłobku | Dziecko korzysta ze żłobka, klubu dziecięcego lub opiekuna dziennego | Do 1500 zł, a przy określonej niepełnosprawności do 1900 zł |
Jeżeli rodzic zacznie pracę w trakcie pobierania świadczenia, może przejść na wariant „Aktywni rodzice w pracy”, o ile spełni jego warunki. Z kolei rodzina, która zdecyduje się na żłobek, może sprawdzić świadczenie „Aktywnie w żłobku”. Zmiana sytuacji nie oznacza utraty całego wsparcia, ale wymaga złożenia właściwego wniosku.
W praktyce „Aktywnie w domu” ma najwięcej sensu wtedy, gdy rodzic i tak planuje osobistą opiekę nad dzieckiem, a koszt alternatywnej opieki byłby wysoki albo niedostępna jest odpowiednia placówka. Jeśli 500 zł ma zastąpić pełne wynagrodzenie, trzeba uczciwie policzyć budżet. To dodatek do rodzinnych finansów, a nie pensja za opiekę.
Jak złożyć wniosek i czego nie przeoczyć
Wniosek składa się wyłącznie elektronicznie do ZUS. Można skorzystać z platformy PUE/eZUS, bankowości elektronicznej albo systemu Emp@tia. Wypłata trafia na rachunek bankowy, dlatego przed wysłaniem formularza sprawdziłbym numer konta i dane dziecka ze szczególną uwagą.
- Ustal, czy dziecko znajduje się w przedziale od 12. do 35. miesiąca życia.
- Sprawdź, czy rodzina nie pobiera na ten sam miesiąc innego świadczenia z programu.
- Wypełnij elektroniczny formularz i wskaż rachunek bankowy.
- Dołącz dokumenty, jeśli dotyczy Cię opieka naprzemienna, adopcja albo szczególna sytuacja pobytowa.
- Monitoruj konto PUE/eZUS, ponieważ ZUS prowadzi tam korespondencję w sprawie wniosku.
W przypadku błędów ZUS może wezwać do poprawienia formularza, zwykle w terminie 14 dni. Brak wymaganych załączników może skutkować wezwaniem do ich dostarczenia w terminie od 14 do 30 dni. Niedotrzymanie terminu może sprawić, że wniosek nie zostanie rozpatrzony.
Rodzic nie składa papierowego formularza. Jeśli ZUS odmówi przyznania świadczenia, uchyli prawo albo ustali nienależnie pobraną kwotę, wyda decyzję elektronicznie. Od takiej decyzji można odwołać się do prezesa ZUS w ciągu 14 dni od jej doręczenia.
Najważniejsza decyzja zależy od codziennej opieki nad dzieckiem
Na pytanie, dla kogo jest „Aktywnie w domu”, odpowiadam konkretnie: dla rodzica lub opiekuna faktycznego dziecka w wieku od 12 do 35 miesięcy, który sprawuje opiekę domową i nie korzysta równocześnie z innego wariantu programu. Największe znaczenie mają nie dochody, lecz wiek dziecka, miejsce zamieszkania oraz wybrany model opieki.
Przed wysłaniem wniosku warto porównać 500 zł z rzeczywistym kosztem żłobka, niani lub utraconego dochodu. Dobrze dobrane świadczenie powinno pasować do życia rodziny, a nie tylko wyglądać korzystnie w tabeli. Jeśli sytuacja się zmieni, można ponownie sprawdzić dostępne warianty programu i złożyć nowy wniosek.
